5 Dấu Hiệu Trật Khớp Vai Điển Hình Và Cách Sơ Cứu

Khớp vai là khớp có biên độ vận động lớn nhất cơ thể nhưng cũng là vị trí dễ bị tổn thương nhất khi gặp tai nạn hoặc chấn thương thể thao. Nhận biết sớm các dấu hiệu trật khớp vai điển hình đóng vai trò vô cùng quan trọng, giúp người bệnh được can thiệp y tế đúng cách, hạn chế nguy cơ tổn thương rách dây chằng, bao khớp hoặc gánh chịu các di chứng mãn tính về sau.

Trật khớp vai là gì?

Khớp vai được cấu tạo theo mô hình quả cầu và ổ chảo, cho phép cánh tay xoay tự do theo nhiều hướng. Trật khớp vai xảy ra khi chỏm xương cánh tay hình cầu bị bật hoàn toàn hoặc một phần ra khỏi ổ chảo của xương bả vai.

Chấn thương này khác hoàn toàn so với bong gân hay giãn dây chằng thông thường. Khi chỏm xương bị trật, hệ thống sụn viền, bao khớp và các dải dây chằng giữ khớp hầu như đều bị kéo rách, mất hoàn toàn tính ổn định cơ học ban đầu.

 

Nguyên nhân gây trật khớp vai

Do cấu trúc giải phẫu của ổ chảo khá nông, khớp vai cần một hệ thống cơ và dây chằng bảo vệ chặt chẽ. Cơ chế gây trật khớp thường đến từ các tác động lực mạnh vượt quá sức chịu đựng của hệ thống này:

1.   Khi ngã, lực truyền dọc theo cánh tay lên khớp vai trong tư thế tay đang giang rộng và xoay ngoài, đẩy chỏm xương bật ra trước.
2.  Thường gặp ở những môn có va chạm trực tiếp như bóng đá, bóng rổ, các môn võ thuật hoặc các chuyển động quá tay lặp đi lặp lại như bóng chuyền, tennis.
3.  Va đập trực tiếp từ phía sau hoặc bên hông vai trong các tai nạn giao thông, tai nạn sinh hoạt hàng ngày.

Dấu hiệu trật khớp vai điển hình

Sau khi chịu lực tác động, các triệu chứng lâm sàng sẽ xuất hiện ngay lập tức. Bạn có thể dễ dàng nhận biết thông qua các biểu hiện trực quan sau đây:

 

 

 Như hình ảnh mô tả ở trên, vùng cơ delta tròn trịa bình thường sẽ bị phẳng bẹt, sờ vào thấy trống ổ khớp, chỏm xương nhô lên bất thường ở phía trước ngực hoặc nách. Biểu hiện bao gồm :

1.  Cơn đau dữ dội xuất hiện ngay lập tức, người bệnh có xu hướng dùng tay lành để nâng đỡ cánh tay bị thương nhằm giảm bớt áp lực.
2.  Người bệnh không thể tự nhấc tay lên, giang tay hoặc xoay vai dù chỉ một chút.
3.  Vùng mô mềm quanh vai sưng to nhanh chóng do hiện tượng xuất huyết bao khớp bên trong.

Trật khớp vai có nguy hiểm không?

Trật khớp vai là một tình trạng cấp cứu chấn thương chỉnh hình nghiêm trọng. Nếu người bệnh bỏ qua các dấu hiệu trật khớp vai hoặc tự ý tìm đến các thầy lang để nắn sửa vội vã, chấn thương có thể dẫn đến các biến chứng nguy hại:

1.  Chỏm xương bị lệch có thể chèn ép vào đám rối thần kinh cánh tay, gây ra tình trạng tê bì, liệt cơ delta hoặc mất mạch quay ở cổ tay.
2.  Gây ra những tổn thương cơ học không thể tự phục hồi, dẫn đến đau đớn kéo dài.
3.  Khi hệ thống bao khớp dây chằng bị rách và giãn lỏng mà không được cố định đúng cách, khớp vai sẽ rất dễ bị trật lại chỉ sau các cử động sinh hoạt nhẹ nhàng hàng ngày.

Trật khớp vai bao lâu thì khỏi?

Tiến trình lành thương tổn thương khớp vai phụ thuộc vào tuổi tác và mức độ nghiêm trọng của hệ thống mô mềm xung quanh:

1. Giai đoạn bất động (3 - 4 tuần) đây là thời gian bắt buộc phải đeo đai cố định để các dải dây chằng và bao khớp bị rách có cơ hội liền lại.
2. Giai đoạn phục hồi (2 - 3 tháng) người bệnh cần trải qua quá trình tập vật lý trị liệu bài bản để lấy lại biên độ vận động và sức mạnh cơ vai.
3. Đối với người trẻ tuổi (Dưới 30 tuổi) tỷ lệ bị trật khớp tái hồi rất cao (lên đến 70-80%), do đó thời gian theo dõi và tập luyện cần nghiêm ngặt hơn, đôi khi cần chỉ định phẫu thuật nội soi khâu sụn viền sớm.

Cách điều trị trật khớp vai hiệu quả

Phương pháp điều trị chuẩn y khoa luôn ưu tiên tính an toàn, bảo tồn cấu trúc khớp tối đa và trải qua các bước cụ thể:

Sơ cứu cố định tại chỗ

1. Ngay khi phát hiện chấn thương, tuyệt đối không cố gắng vận động hoặc tự ý nhờ người kéo nắn tay.
2. Hãy thực hiện sơ cứu nhanh bằng cách quấn băng tam giác hoặc dùng áo cố định cánh tay áp sát vào thân người như hình minh họa để tránh đau đớn, sau đó chườm mát nhẹ ngoài vai và di chuyển ngay tới bệnh viện.

 

Kỹ thuật điều trị chuyên khoa

1. Thủ thuật nắn chỉnh kín bác sĩ tiến hành tiêm thuốc giảm đau hoặc gây mê ngắn, sau đó áp dụng các nghiệm pháp y khoa (như phương pháp Hippocrates hoặc Kocher) để đưa chỏm xương về lại ổ chảo một cách nhẹ nhàng.
2. Bất động khớp người sẽ bệnh được đeo đai treo tay chuyên dụng (đai Orbe) trong vài tuần để bảo vệ khớp.
3. Phẫu thuật nội soi thường được chỉ định cho các trường hợp trật khớp kèm gãy xương, rách sụn viền diện rộng, tổn thương mạch máu hoặc các bệnh nhân bị trật khớp vai tái diễn nhiều lần.

 

Sau giai đoạn bất động, các bài tập rèn luyện cơ chóp xoay với dây thun kháng lực (như hình trên) là bắt buộc để khôi phục lại sự vững chắc bền vững cho khớp vai.

Khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa ngay?

Hãy nhanh chóng đưa người bệnh đến các bệnh viện có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình gần nhất nếu phát hiện chấn thương đi kèm các triệu chứng báo động sau:

 

.

1. Cảm giác tê rần, mất cảm giác hoàn toàn từ vùng vai lan xuống tận các ngón tay.
2. Cánh tay đau buốt dữ dội không giảm, các ngón tay có dấu hiệu thâm tím, lạnh ngắt hoặc mạch cổ tay yếu dần.
3. Chấn thương hở có vết rách sâu ngoài da gây chảy máu tấy đỏ tại vùng vai.

Cách phòng tránh trật khớp vai tái phát

Để giữ cho khớp vai luôn khỏe mạnh và phòng ngừa chấn thương tái diễn, bạn nên chú ý:

1. Thực hiện các bài tập bổ trợ tăng cường sức mạnh cho nhóm cơ delta và nhóm cơ chóp xoay (rotator cuff).
2. Luôn khởi động kỹ khớp vai trước khi thực hiện các bài tập nặng hoặc chơi thể thao.
3. Tránh các tư thế giang tay xoay ngoài quá mức khi mang vác vật nặng hoặc khi té ngã.

FQA - Giải đáp thắc mắc

1.  Trật khớp vai có tự lành được không?

Không. Khớp vai bị trật nghĩa là cấu trúc xương đã hoàn toàn lệch khỏi vị trí giải phẫu chuẩn. Nếu không có thủ thuật nắn chỉnh từ bác sĩ chuyên khoa, chỏm xương không thể tự quay lại ổ chảo, để lâu ngày sẽ dẫn đến xơ hóa, biến dạng và tàn phế cánh tay.

1.  Làm sao phân biệt trật khớp vai và bong gân vai?

Bong gân vai (thường là tổn thương khớp cùng đòn) chỉ gây đau nề, form vai có thể hơi nhô nhẹ nhưng cánh tay vẫn có thể cử động nhẹ được. Trong khi đó, trật khớp vai sẽ khiến vùng vai bị phẳng bẹt biến dạng rõ rệt, sờ thấy rỗng ổ khớp và người bệnh hoàn toàn bất lực không thể nhấc tay.

1.  Tại sao người trẻ bị trật khớp vai dễ bị tái phát nhiều lần?

Ở người trẻ tuổi, hệ thống mô mềm, bao khớp và sụn viền có tính đàn hồi cao. Khi bị trật khớp lần đầu, các cấu trúc này bị kéo rách và giãn lỏng diện rộng. Nếu không được bất động đủ thời gian hoặc phẫu thuật khâu sụn viền kịp thời, bao khớp sẽ không thể co lại như cũ, khiến khớp vai lỏng lẻo và dễ dàng trật lại.

Kết luận

Việc chủ động nhận biết sớm các dấu hiệu trật khớp vai là chìa khóa vàng giúp bạn xử lý chấn thương an toàn và hiệu quả. Tuyệt đối không tự ý kéo nắn hay đắp các loại lá thuốc theo mẹo dân gian. Hãy thực hiện sơ cứu cố định cánh tay và đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, chụp phim X-quang và điều trị đúng phác đồ chuyên khoa.